Zo'n anderhalf jaar geleden kreeg ik van Friso de Zeeuw een door hemzelf gemaakte film over Berlijn (Berlijn met andere ogen). Hij liet daarin allerlei bijzondere plekken van de stad zien. Zoals de Karl Marx Allee met Café Sybille, dat nog een beetje de sfeer ademt van de vroegere DDR.

In de afgelopen dagen hebben we met vrienden een bezoek gebracht aan Berlijn. Omdat we de toeristische trekpleisters wel zo'n beetje kennen van vroegere bezoeken, hebben we ons nu een beetje laten leiden door de film van De Zeeuw. Op de fiets bezochten we het Haus der Wannsee Konferenz. In deze villa bekrachtigden in januari 1942 een vijftiental sleutelfiguren van het naziregime de deportatie en vernietiging van elf miljoen Europese joden. De tentoongestelde documenten laten zien met welk een verbijsterende precisie dit gebeurde.

Dichtbij het Haus der Wannsee bevindt zich het Max Liebermann Haus. Dit was het zomerhuis van de impressionistische schilder Max Liebermann, één van de belangrijkste Duitse cultuurdragers uit de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. Liebermann schilderde veel stadsgezichten in de Amsterdamse Jodenbuurt. In 1933 moest hij vanwege zijn gedeeltelijke Joodse komaf aftreden als voorzitter van de Preussische Akademie der Künste.

Geen stad heeft zoveel uiteenlopende gezichten als Berlijn. Of zoals Friso de Zeeuw het omschrijft: "In Berlijn sta je tot aan je knieën in de geschiedenis van de twintigste eeuw. De oudste inwoners van het voormalige Oost-Berlijn heben vijf verschillende politieke regimes meegemaakt: het keizerrijk, de Weimar-republiek, het naziregime, de DDR en nu de Bondsrepubliek. Sommige plekken getuigen van hoogstaande cultuur, andere van het meest verschrikkelijke van wat mensen elkaar hebben aangedaan......"