Een paar dagen geleden heb ik een bezoek gebracht aan de Gedenkplaats voor het concentratiekamp Buchenwald, vlakbij de Duitse stad Weimar in Thüringen. Dit is de grootste Duitse gedenkplaats voor concentratiekampen.

In Buchenwald zijn in de Tweede Wereldoorlog meer dan 250.000 mensen uit bijna alle Europese landen onder erbarmelijke omstandigheden gevangen gehouden. 56.000 mensen kwamen in Buchenwald om het leven.

Ze werden vermoord, ze verhongerden, ze overleden aan ziektes of werden het slachtoffer van medische proeven.

Precies zesenzestig jaar en 23 dagen geleden werden de gevangen in Buchenwald door Amerikaanse soldaten bevrijd. Acht dagen na hun bevrijding kwamen de overlevenden van Buchenwald in een herdenkingsbijeenkomst bij elkaar. Daar legden zij samen “De Eed van Buchenwald” af.

Zij beloofden elkaar en de wereld hun vermoorde kameraden niet te vergeten, het nazisme met wortel en tak uit te roeien en een nieuwe wereld op te bouwen. Een wereld van Vrede en Vrijheid.

Herdenken, terugkijken en niet vergeten. Maar ook: bouwen aan een nieuwe wereld. Een wereld zonder angst, zonder oorlog, zonder onderdrukking. Dat was de tweeledige boodschap van de overlevenden van het kamp Buchenwald aan de wereld. En dat is precies de tweeledige boodschap die we vanavond hier, in Harkema, en op heel veel andere plaatsen in ons land, ook met kracht willen uitdragen.

Want op 4 mei herdenken we alle slachtoffers die tijdens en na de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen bij oorlogssituaties en vredesmissies. Zowel burgers als militairen.

En morgen, op 5 mei, vieren we onze vrijheid. Vieren we dat we al zesenzestig jaar lang in ons land geen oorlog kennen, geen onderdrukking, geen angst voor razzia’s op straat, geen wegblokkades, geen prikkeldraad.

Wij weten dat veel mensen in de wereld onze vrijheid nog niet kennen. Elke dag weer lezen we in kranten of zien we op televisie gewone mensen, vaak met gevaar voor eigen leven, op straat vechten voor vrijheid en democratie. Elke dag weer zien en horen we over oorlog en onderdrukking overal in de wereld.

In ons land ervaren veel mensen onze vrijheid als een vanzelfsprekendheid. Iets wat er is en er altijd zal zijn. Maar ook onze vrijheid heeft zo zijn kwetsbare kanten. Ook onze vrijheid kan verzwakken wanneer vanzelfsprekendheid uiteindelijk achteloosheid wordt. Bijvoorbeeld wanneer we wegkijken en niets doen bij discriminatie en onrecht in onze omgeving. Wanneer de ander ons niet wezenlijk meer interesseert. Wanneer in onze harten de kilheid van het eigen belang gaat overheersen. Dan komt ook onze vrijheid in gevaar.

Precies zesenzestig jaar en vijftien dagen geleden beloofden de overlevenden van het concentratiekamp Buchenwald elkaar en de mensheid te zullen blijven bouwen aan een wereld van vrede en vrijheid.

Op 4 mei, wanneer wij herdenken en op 5 mei, wanneer wij onze vrijheid vieren, geven wij die belofte door aan onszelf en aan onze kinderen. Opdat onze vrijheid sterk zal blijven en eens wereldwijd zal zijn!